Môi trường nghĩ, nhận thức tăng cường

Khái niệm:: Công cụ, công nghệ
Mình bắt đầu bước vào thế giới của công cụ nghĩ khi đọc ghi chú này của kepano (hồi đó chưa làm CEO của Obsidian): Evergreen notes turn ideas into objects that you can manipulate. Sau đó tìm hiểu về Andy Matuschak rồi càng ngày càng dính sâu hơn. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm nữa thì có thể đọc thêm về Bret Victor với Maggie Appleton. Phong cách mỗi người đều có một cái gì đó đặc trưng. Bret Victor mình thấy phảng phất tính nghệ sĩ, lãng mạn, vị lai, nhấn mạnh vào trải nghiệm giác quan và mối quan hệ giữa cơ thể và không thời gian. Công ty mà Bret Victor tạo ra, Dynamicland, đang tìm cách xây dựng một môi trường lập trình bằng toàn bộ cơ thể và giác quan. Maggie Appleton mạnh về tiếp cận nhân học, thiết kế, ngôn ngữ học và lịch sử. Các công ty và hội thảo mà Maggie tham gia thì thiên về sự liên thông dữ liệu để tạo thành một nguồn tài nguyên cho cộng đồng. Andy Matuschak và Michael Nielsen thì thiên về khoa học nhận thức, tương tác máy-người, giáo dục. Andy cũng là nhà nghiên cứu độc lập, gây quỹ qua Patreon chứ không có thuộc biên chế của trường hay công ty nào, nên cũng có bàn về vị trí của lĩnh vực này trong môi trường học thuật cũng như môi trường kinh doanh.

Rộng hơn công cụ nghĩ là nhận thức tăng cường (augmented cognition). Andy bảo rằng cái này còn thú vị hơn là AI hay cấy chíp vào não.

Thought as a Technology
Tools for thought: science, design, art, craftsmanship? | Andy Matuschak

Làm sao để tìm được thứ cần tìm khi không biết từ khoá chính xác của nó?

Bret Victor, Andy Matuschak, Maggie Appleton

• -:

  • App không render tức thời
  • Chúng ta không quen thuộc với luỹ thừa
  • Con người có khả năng tự nhận thức ra lỗi tư duy của mình, dù khả năng đó không hoàn hảo
  • Các công ty ít có lợi trong việc đầu tư nghiên cứu môi trường tư duy
  • Explorable explanation phù hợp cho các trình bày liên quan chặt chẽ đến toán hơn
  • Explorable explanation thiên về toán, còn data journalism thiên về thống kê dữ liệu
  • Hmm…Because…So now…
  • Hành vi và phản ứng là những thứ native trong môi trường máy tính
  • Một môi trường nghĩ mới là nơi ta có thể có những loại suy nghĩ mới mà không thể hoặc khó hình thành ở môi trường nghĩ cũ
  • Một hệ thống lịch mà tất cả mọi người trên thế giới dùng được là một hệ thống lịch chỉ có ngày chứ không có tháng hay năm
  • Một môi trường nghĩ thực sự mới là thứ chỉ việc dùng nó thôi sẽ thay đổi cả cách nghĩ của toàn bộ một nền văn minh
  • Nghĩ về cách mình nghĩ làm tăng thêm khối lượng nhận thức mà ta có trong tâm trí, qua đó làm phân tán sự tập trung của ta khỏi thứ mà ta định làm
  • Một nửa thời gian bạn nghĩ là bạn nghĩ thực ra bạn chỉ lắng nghe
  • Thật khó để nghe thấy sự nghĩ của chính mình
  • Powerful medium enables powerful representations
  • Việc dùng game hoá để giải thích có một bất lợi là các công ty làm game tập trung vào việc tạo ra game có tính giải trí hơn là việc giải thích
  • Việc đơn giản hoá một khái niệm phức tạp để giải thích cho một đứa trẻ hiểu làm cho bản thân người giải thích hiểu được thêm về khái niệm
  • Ý tưởng hoặc quan sát vừa nghĩ ra nếu không nhanh chóng ghi lại sẽ bị mất
  • Đồ thị mạng lưới giúp ta thấy được mẫu hình
  • ❓Môi trường nghĩ giúp ta hiểu được những thứ phi tuyến bằng việc tuyến tính hoá nó, còn công nghệ là thứ khiến ta làm được những thứ phi tuyến kể cả khi mình không thoát khỏi sự tuyến tính

• Công cụ nghĩ:

  • Công cụ không chỉ là cách để đạt mục tiêu nhanh hơn, mà còn thay đổi tư duy của chúng ta
  • Công cụ là sự nối dài của cơ thể
  • Minh hoạ dữ liệu không nhất thiết phải chính xác, mà chỉ cần đủ để đặt câu hỏi
  • Công cụ nghĩ giúp ta có thể nghĩ tới những suy nghĩ khó nghĩ hoặc bất khả nghĩ
  • Xây dựng hệ thống luôn là nhiệm vụ phụ
  • Sơ đồ không phụ thuộc vào hướng. Bản đồ phụ thuộc vào hướng
  • Những công cụ nghĩ tốt đa phần là sản phẩm phụ của những nỗ lực giải quyết những vấn đề nghiêm túc

• Đọc và viết:

  • Dùng thuật ngữ chính xác hơn dùng từ bình dân, nhưng ngay cả chuyên gia cũng không phàn nàn về việc dùng từ bình dân, miễn là việc đó không tạo ra sự mơ hồ
  • Collecting material feels more useful than it usually is
  • Cần những cách lưu dữ liệu khác nhau cho việc họp, nghiên cứu và quản lý dự án
  • Ghi chú thường xanh biến ý tưởng trở thành vật thể để mình thao tác
  • Ghi chú thường xanh giúp tăng khả năng nhìn thấy được mâu thuẫn
  • Ghi chép thứ mình nhớ kém
  • Giàn giáo nhận thức cần phải tuỳ biến với quá trình hiểu biết của người dùng
  • Khu vườn số luôn phát triển và thay đổi. Nó không bao giờ có trạng thái hoàn thành
  • Não làm tốt việc tạo ra ý tưởng, nhưng không tốt việc nhớ lại nó
  • Ghi chép tay creates a tactile information recall
  • Tác giả muốn sự sáng tạo của mình có được sự riêng tư khi mới bắt đầu
  • Kể cả khi có được một tài liệu chắc chắn sẽ trả lời câu hỏi của ta, thì ta cũng thường không sẵn sàng để đọc nó
  • Sự hiểu đòi hỏi phải bỏ công tương tác
  • Tiếng Anh càng làm mình muốn đọc lướt hơn
  • Ý tưởng nếu không ghi lại ngay sẽ quên rất nhanh
  • Đọc lướt không giúp ta tiếp thu được gì cả
  • Việc thu thập tài nguyên tạo cảm giác hữu ích hơn là sự hữu ích thực sự của tài nguyên
  • Tóm tắt nội dung bài giảng, dùng bút đánh dấu đoạn văn bản quan trọng khi đọc sách, đọc đi đọc lại một chương sách hoá ra lại là những cách không mấy hiệu quả về ghi nhớ
  • In nghiêng câu trích dẫn thay vì để vào trong ngoặc kép làm câu văn tự nhiên hơn
  • Khác với những email chưa trả lời hay công việc còn dang dở, sách chưa đọc thường không tạo cảm giác áp lực
  • Không dễ để hoàn thiện một ý tưởng không phải do mình bắt đầu
  • Bản đồ là yếu tố tuyệt vời nhất của game mà các dự án có sử dụng game hoá chưa sử dụng triệt để
  • Giấy và bút không thể hiện hành vi của hệ thống đang được nghiên cứu
  • Không nên đánh giá một quyển sách qua trang bìa, nhưng có thể đánh giá một con người qua tủ sách
  • Một văn bản không nên chỉ là thứ để truyền đạt thông tin hay hiểu biết một chiều và thụ động, mà còn nên trở thành một sân chơi cho người đọc khám phá
  • Những câu trả lời luôn giả định người hỏi hiểu trước một vài khái niệm
  • Sách và bài giảng là những môi trường được thiết kế như thể người học hiểu hết hoàn toàn trong một lần tiếp thu, kể cả khi tác giả và giảng viên cũng không thực sự nghĩ vậy
  • Sự phát minh ra việc viết phát minh ra việc lập luận
  • Ta hiểu một đoạn 100 chữ nếu có không quá 3 từ không biết
  • Tinh túy của một cuốn sách chính là mục lục của nó
  • Sự phát minh ra ký hiệu phát minh ra toán học hiện đại
  • Ta không tận dụng hết được môi trường máy tính khi chỉ bắt chước môi trường giấy
  • Viết cho phép ta nghĩ về sự nghĩ
  • Viết làm suy nghĩ không còn là vô hình
  • Đọc một bài viết sâu làm ta biết mình cần phải làm gì nhiều hơn là đọc một bài viết nông
  • Đọc mục lục một cuốn sách thì đơn giản, nhưng có thể truy xuất được điều mình cần và vận dụng nó một cách hiệu quả thì phải đọc cả cuốn sách
  • Việc rút gọn cả bài thành câu tóm tắt chỉ có tác dụng khi mình hiểu được những khái niệm quan trọng trong bài
  • Độc giả beta thì vẫn sẽ đọc tiếp mình nếu không hài lòng. Độc giả thường thì ko
  • ❓Tình tiết khiến ta cảm thấy vẫn hấp dẫn và có lợi ích dù không hiểu quá nhiều

• Mạng xã hội:

  • Các bảng tin làm mình cảm giác ai cũng thấy giống mình
  • Người mua tên miền độc lập với dịch vụ hosting. Sử dụng mạng xã hội làm họ mất sự độc lập đó
  • Nền tảng bị kẹt vào cuộc chiến giữa chống độc hại và tự do ngôn luận, ở đó quyết định nào của nó cũng không giải quyết được vấn đề
  • Việc giảm sự tập trung chỉ có liên hệ với việc coi video ngắn không giới hạn số lần lướt. Những hình thức khác thì không
  • Nền tảng đẩy việc ra quyết định vào trung tâm. Giao thức đẩy việc quyết định ra rìa mạng lưới
  • Mạng xã hội mở cho dữ liệu được tự do giống như mã nguồn mở cho code được tự do
  • Ưu tiên giao thức hơn nền tảng