Nghĩ về việc nghĩ
-
-:
- Cứ 35 ngày thì ta lại có một trải nghiệm triệu lần mới có một
- Cảm giác mơ hồ sẽ mạnh hơn nếu đó không phải là thứ mình biết là mình không biết, mà là thứ mình biết là mình không biết là mình không biết
- Ta cần lý do để người khác muốn đáp ứng nhu cầu của ta
- Triết học là việc đặt câu hỏi về những giả định của mình
- Tìm hiểu lý do làm nhức đầu
- Đi bộ giúp nghĩ tốt hơn
- Địa lý → địa chất → địa hình → địa linh → địa bàn
- Quy trình xử lý dữ liệu cho PKM và phát triển sản phẩm là giống nhau, nhưng từ dữ liệu ra insight rồi làm gì với insight đó là khác nhau
- ❓Bản đồ là cách để ta biết mình cần gì khi còn chưa cảm nhận được thứ mình cần là gì
- ❓Essence có phải là sự trừu tượng hoá không？
-
Bản thể luận:
- Bản đồ không phải là vùng đất
- Chúng ta thường nhìn hiện tại và tương lai bằng những khái niệm học trong quá khứ
- A problem well stated is half solved
- Giả định đến từ trực giác
- Mô hình tâm trí là những niềm tin của người dùng vào hệ thống
- Mọi mô hình đều sai, nhưng một số thì hữu ích
- Những câu chuyện kể ra có quyền lực tạo thành thực tại
- Dữ liệu không phải thông tin, thông tin không phải kiến thức, kiến thức không phải hiểu biết, hiểu biết không phải thông thái
- Nhiều khi để trả lời được một câu hỏi ta phải tìm hiểu cả một lĩnh vực
- Nơi dễ kiếm những ý tưởng mới lạ với nhiều người là xung quanh những niềm tin sai phổ biến
- Rhizome
- Những niềm tin sai tạo ra một vùng chết các ý tưởng chưa được khám phá xung quanh nó
- Thứ làm tốt công việc của mình là thứ ta không nhận ra sự tồn tại của nó
- Ta không xây dựng kiến thức về một thứ bằng cách phân tích các thuộc tính của nó và làm thí nghiệm lên nó. Ta biết về nó bằng cách làm lại nó nhiều lần
- Hoán dụ giúp ta vẽ được những thứ trừu tượng
- Mỗi thuộc tính của vật thể tạo nên chiều của nó
- Siêu vật là những vật mà ta khi ta chạm vào những vị trí khác nhau của nó thì không thấy sự liên quan giữa chúng, làm ta nghĩ chúng là những vật khác nhau
- Sử dụng nhiều ẩn dụ khác nhau sẽ cho ta thấy vật thể tốt hơn
- Ta mô phỏng thế giới qua những vật thể
- Ta thường chỉ nghĩ về vật thể khi ta gặp trục trặc với nó
- Muốn nhìn thấy siêu vật thì cần có nhận thức phân tán và sự liên kết giữa các nhận thức đó
- Vùng đất thường là siêu vật
- Vì vật thể thường có số thuộc tính lớn hơn 3, nên ta không dễ biểu diễn dữ liệu thành bản đồ
- Triết học sự tĩnh và triết học chuyển động
- Các hệ thống phân loại quyết định trước cái gì được nhớ và cái gì được quên
- Có 4 loại phân loại
- Một hệ thống phân loại càng được nhiều người sử dụng thì càng khó thay đổi
- Nếu không có phân loại, sẽ không có hành động
- Phân loại, dán nhãn, khai báo metadata là những cái tên khác nhau cho cùng một thứ
- All classification systems are the result of political and social processes, which involve decisions about what’s worth remembering and what we can afford to forget
- Việc phân loại không quan trọng bằng việc chuẩn bị cho sự thay đổi cách phân loại
- Về lý thuyết thì lý thuyết và thực tế giống nhau. Trong thực tế thì lý thuyết và thực tế khác nhau
-
Gánh nặng nhận thức. Thiết kế:
- Bản chất của việc hợp tác xã hội không nằm ở mỗi chuyện làm nhẹ gánh nặng của nhau, mà còn là chuyện sắp xếp làm sao để có thể đẩy gánh nặng sang cho nhau mà không ai cảm thấy áy náy
- Chi phí chuyển đổi giữa lập trình và nghiên cứu là lớn
- Các quá trình nhận thức của con người có nhiều giới hạn, nên những thứ tiện và ít phải nghĩ sẽ luôn được ưu tiên
- Công việc làm slide ít khi nào được gộp vào trong công việc sản xuất nội dung
- Interaction is a cost center in interface design
- Chúng ta không chọn phương án tối ưu khi chọn sai cũng chẳng hại gì
- Khi được trò chuyện với người cùng quan tâm thì việc nghĩ không nhức đầu. Khi không có thì việc nghĩ nhức đầu
- Logo nên được thiết kế một cách độc lập với môi trường, vì nó sẽ được sử dụng ở bất kỳ môi trường nào
- Khi khoảnh khắc loé sáng ý tưởng đến vào lúc ta đang tập trung làm việc khác, nó làm phân tán sự tập trung của ta khỏi thứ mà ta định làm
- Slide nhiều chữ thì không hấp dẫn
- Sự tập trung làm ta không thấy được bức tranh tổng thể
- Ta dường như khó có thể chuyển trạng thái từ việc đọc lướt sang việc đọc cẩn thận một cách suôn sẻ và tự nhiên
- Thời gian để ta thấy không bị ngắt mạch là 100 ms
- Con người dường như không được thiết kế để quá trình hỏi trở nên dễ dàng
- Có những câu hỏi ta rất muốn có câu trả lời nhưng mãi mà vẫn chưa đi google
- Khi bạn bị hỏi là sao không google, hãy trả lời rằng liệu có bao giờ họ cũng đi hỏi người ta mà không google không
- Hành vi tìm kiếm thông tin sẽ dừng ngay khi kết quả chấp nhận được ở mức tối thiểu được tìm ra
- Người tìm kiếm thông tin có xu hướng dùng phương pháp tìm kiếm tiện nhất in the least exact mode available
- Nội việc đặt câu hỏi thôi đã đủ áp lực rồi, chứ đừng nói đến việc đi google hay đặt câu hỏi tốt hơn
- Mỗi một thắc mắc đều làm tăng thêm khối lượng nhận thức mà chúng ta có trong tâm trí, qua đó làm phân tán sự tập trung của ta khỏi thứ mà ta định làm
- Lỗi của con người chỉ có thể tránh được nếu có thể tránh được việc sử dụng con người
- Việc chất vấn quan điểm của mình dễ dàng hơn nhiều khi có ai đó nói ra sự chất vấn đó
- Việc mò mẫm vui, đỡ phải nghĩ và thường là hiệu quả hơn là đọc hướng dẫn cẩn thận
- Vì ta thường cần người khác cho ý kiến về suy nghĩ của ta, nên ta thường không cho được người khác ý kiến về suy nghĩ của họ
-
Học tập, hiểu biết:
- Chuyên nghiệp (professional) và chuyên gia (expertise) là hai vấn đề khác nhau
- Chúng ta săn tìm và tích trữ thông tin giống như săn tìm và tích trữ lương thực
- Hiểu là khả năng tự giải trình vì sao mình tin vào một kết luận, khả năng cân nhắc các phản ví dụ và sự sẵn sàng tự hiệu chỉnh sau những phản biện hợp lý
- Học là quá trình cấu trúc hoá những thứ phi cấu trúc
- Kiến thức là các niềm tin đúng có cơ sở
- Lúc mới học thì cần chất lượng hơn là nhanh
- Knowledge forms when we accumulate, mix, connect and visualize information
- Sự sẵn sàng và tiện lợi luôn áp đảo hơn sự chính xác
- Các phương pháp học
- Nghịch lý triển ngôn
- Ta không có đầu óc để đứng trên vai những người khổng lồ. Tự mò mẫm đỡ nhức đầu hơn
- Tự đặt ra các câu hỏi ngớ ngẩn chính là cách để học lại những gì bạn tưởng là mình đã hiểu rõ
- Hiểu biết không chỉ để mình làm một cái gì đó, mà còn để mình không làm một cái gì đó
- ❓Tác giả của một bài viết không bao giờ vét cạn được mọi từ khoá mà người đọc có thể sẽ nhập vào máy tìm kiếm để được gợi ý tới bài viết đó
- Tư duy gặng xét (critical thinking) đòi hỏi ta phải bảo vệ những luận điểm ta thấy chưa được bảo vệ thoả đáng
- Sự khác biệt giữa khai vấn, tư vấn, đào tạo, huấn luyện
-
Khoa học nhận thức:
- Bộ não được thiết kế để loại bỏ mối nguy hiểm ngay bây giờ, không phải trong tương lai
- Có sự chênh lệch về sự thoải mái trong việc hỏi và việc trả lời
- Framework thường dùng cho nhiều tình huống khác nhau, trong khi model thường dùng cho một tình huống cụ thể
- Có những vấn đề lúc cần nói ra thì không không nghĩ ra nhưng vẫn cảm thấy chưa vét cạn
- Hiểu biết sâu làm ta thấy khoái cảm
- Hệ thống 1 dựa vào trí nhớ dài hạn. Hệ thống 2 dựa vào trí nhớ ngắn hạn
- Con người thường cố gắng tìm ra mẫu hình, kể cả khi nó không có ở đó
- Con người cố gắng nhìn ra mẫu hình, kể cả khi đó chỉ là sự ngẫu nhiên
- Sự chuyên gia đến từ việc nhìn ra mẫu hình
- Loài vật chỉ có trực giác. Chỉ có con người mới lập luận
- Cờ vua trông như là tư duy logic, nhưng thật ra chỉ là nhìn thấy mẫu hình
- Trực giác là việc nhìn ra mẫu hình không hơn không kém
- Trực giác là cách nhận thức không dựa trên khái niệm
- Trực giác là việc đi tới kết luận mà không thông qua suy luận
- Việc nhìn ra mẫu hình cần những kiến thức có cấu trúc được lưu trong trí nhớ dài hạn
- Hot cognition và cold cognition
- Não coi thông tin bên trong cơ thể, cảm xúc như thông tin chính xác về thế giới bên ngoài
- Não con người thay đổi rất chậm
- Não cần thời gian để kết nối các ý tưởng lại với nhau
- Sự trì hoãn giúp giảm những hệ quả không lường trước được
- Tiếng Việt rất không thuận lợi cho việc tìm hiểu các mức độ nhận thức
- Bất hoà nhận thức giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn
- Càng mất nhiều ta càng học nhiều
- Các nghịch lý tạo ra bất hoà nhận thức
- Cảm xúc không chỉ khiến ta nhớ tốt hơn, mà còn điều hướng những suy nghĩ tự động
- Khoảnh khắc loé sáng ý tưởng thường đến vào những lúc ta không tập trung chú ý
- Sự lập luận dùng để thống nhất, nhưng lại có sự thờ ơ với lập luận
- Sự dễ hiểu làm tăng sự đáng tin, dù có thể nó không hợp lý
- Sự lập luận không được tiến hoá để có quyết định tốt hơn, mà để có quyết định nhiều người đồng ý nhất
- Sự đau chi phối sự diễn giải của ta
- Ta không nhớ những điều mình đã làm người khác đau bằng nhớ những điều người khác làm mình đau
- Thay vì suy luận để đi tới kết luận, chúng ta thường dùng kết luận để suy luận
- Trong hoạt động nhóm, thiên kiến xác nhận giúp giảm gánh nặng suy nghĩ mà vẫn đảm bảo mọi lập luận được trình bày và cân nhắc
- Truyện cười thể hiện những nghịch lý
- Việc con người không thường xuyên suy luận tốt dường như là một sự sắp đặt có chủ ý của tiến hoá
- Đuối lý, cảm thấy đã được thuyết phục hoàn toàn, và né tránh việc suy nghĩ tới vấn đề là những thứ khác nhau
- Sự suy luận (reasoning) là việc đưa ra những thông tin mới từ những thông tin đã có một cách có ý thức
- Các loại trí nhớ
- Nhiều khi ta nhớ nơi lưu trữ thông tin hơn là chính thông tin đó
- Ký ức của chúng ta chủ yếu là những mẩu 3 giây. Hầu như tất cả các mẩu này biến mất không chút dấu vết
- Trí nhớ tình tiết và thủ tục thường để não nhớ. Trí nhớ ngữ nghĩa và tương lai thường để cho não ngoài
- Ta dễ đưa ra kết luận với những thứ dễ nhớ hơn là với những thứ xảy ra thường xuyên
- Đường cong trí nhớ, Lặp lại theo khoảng (spaced repetition)
- Việc trì hoãn giúp đánh giá được mức độ quan trong
- Bạn có thể chứng minh mọi thứ bằng ẩn dụ
- Chúng ta sống bằng ẩn dụ
- Các ẩn dụ tri nhận cơ bản dựa trên mối tương quan của cơ thể và xung quanh
- Di sản nhị nguyên của Descartes vẫn còn được sử dụng
- Ẩn dụ là nền tảng của mọi suy nghĩ và lập luận
- Ẩn dụ tô đậm những tính chất chung và ẩn đi những tính chất không chung
- Ẩn dụ được nhúng trong các neuron não. Chúng tồn tại dưới dạng vật lý
-
Môi trường nghĩ, nhận thức tăng cường:
- App không render tức thời
- Con người có khả năng tự nhận thức ra lỗi tư duy của mình, dù khả năng đó không hoàn hảo
- Các công ty ít có lợi trong việc đầu tư nghiên cứu môi trường tư duy
- Công cụ là sự nối dài của cơ thể
- Công cụ không chỉ là cách để đạt mục tiêu nhanh hơn, mà còn thay đổi tư duy của chúng ta
- Minh hoạ dữ liệu không nhất thiết phải chính xác, mà chỉ cần đủ để đặt câu hỏi
- Xây dựng hệ thống luôn là nhiệm vụ phụ
- Sơ đồ không phụ thuộc vào hướng. Bản đồ phụ thuộc vào hướng
- Những công cụ nghĩ tốt đa phần là sản phẩm phụ của những nỗ lực giải quyết những vấn đề nghiêm túc
- Công cụ nghĩ giúp ta có thể nghĩ tới những suy nghĩ khó nghĩ và bất khả nghĩ
- Explorable explanation phù hợp cho các trình bày liên quan chặt chẽ đến toán hơn
- Explorable explanation thiên về toán, còn data journalism thiên về thống kê dữ liệu
- Hmm…Because…So now…
- Hành vi và phản ứng là những thứ native trong môi trường máy tính
- Môi trường nghĩ, nhận thức tăng cường
- Môi trường nghĩ là nơi ta có thể có những loại suy nghĩ mới, những suy nghĩ mà trước đây ta không thể hình thành
- Các bảng tin làm mình cảm giác ai cũng thấy giống mình
- Mạng xã hội mở cho dữ liệu được tự do giống như mã nguồn mở cho code được tự do
- Người mua tên miền độc lập với dịch vụ hosting. Sử dụng mạng xã hội làm họ mất sự độc lập đó
- Nền tảng đẩy việc ra quyết định vào trung tâm. Giao thức đẩy việc quyết định ra rìa mạng lưới
- Việc giảm sự tập trung chỉ có liên hệ với việc coi video ngắn không giới hạn số lần lướt. Những hình thức khác thì không
- Ưu tiên giao thức hơn nền tảng
- Nền tảng bị kẹt vào cuộc chiến giữa chống độc hại và tự do ngôn luận, ở đó quyết định nào của nó cũng không giải quyết được vấn đề
- Một môi trường nghĩ thực sự mới là thứ chỉ việc dùng nó thôi sẽ thay đổi cả cách nghĩ của toàn bộ một nền văn minh
- Một nửa thời gian bạn nghĩ là bạn nghĩ thực ra bạn chỉ lắng nghe
- Nghĩ về sự nghĩ làm tăng thêm khối lượng nhận thức mà chúng ta có trong tâm trí, qua đó làm phân tán sự tập trung của ta khỏi thứ mà ta định làm
- Chúng ta không quen thuộc với luỹ thừa
- Powerful medium enables powerful representations
- Việc đơn giản hoá một khái niệm phức tạp để giải thích cho một đứa trẻ hiểu làm cho bản thân người giải thích hiểu được thêm về khái niệm
- Ý tưởng hoặc quan sát vừa nghĩ ra nếu không nhanh chóng ghi lại sẽ bị mất
- Thật khó để nghe thấy sự nghĩ của chính mình
- Dùng thuật ngữ chính xác hơn dùng từ bình dân, nhưng ngay cả chuyên gia cũng không phàn nàn về việc dùng từ bình dân, miễn là việc đó không tạo ra sự mơ hồ
- Bản đồ là yếu tố tuyệt vời nhất của game mà các dự án có sử dụng game hoá chưa sử dụng triệt để
- In nghiêng câu trích dẫn thay vì để vào trong ngoặc kép làm câu văn tự nhiên hơn
- Giấy và bút không thể hiện hành vi của hệ thống đang được nghiên cứu
- Một văn bản không nên chỉ là thứ để truyền đạt thông tin hay hiểu biết một chiều và thụ động, mà còn nên trở thành một sân chơi cho người đọc khám phá
- Sách và bài giảng là những môi trường được thiết kế như thể người học hiểu hết hoàn toàn trong một lần tiếp thu, kể cả khi tác giả và giảng viên cũng không thực sự nghĩ vậy
- Collecting material feels more useful than it usually is
- Cần những cách lưu dữ liệu khác nhau cho việc họp, nghiên cứu và quản lý dự án
- Ghi chép thứ mình nhớ kém
- Ghi chú thường xanh giúp tăng khả năng nhìn thấy được mâu thuẫn
- Ghi chép tay creates a tactile information recall
- Khu vườn số luôn phát triển và thay đổi. Nó không bao giờ có trạng thái hoàn thành
- Giàn giáo nhận thức cần phải tuỳ biến với quá trình hiểu biết của người dùng
- Tiếng Anh càng làm mình muốn đọc lướt hơn
- Kể cả khi có được một tài liệu chắc chắn sẽ trả lời câu hỏi của ta, thì ta cũng thường không sẵn sàng để đọc nó
- Ghi chú thường xanh biến ý tưởng trở thành vật thể để mình thao tác
- Tóm tắt nội dung bài giảng, dùng bút đánh dấu đoạn văn bản quan trọng khi đọc sách, đọc đi đọc lại một chương sách hoá ra lại là những cách không mấy hiệu quả về ghi nhớ
- Đọc lướt không giúp ta tiếp thu được gì cả
- Việc thu thập tài nguyên tạo cảm giác hữu ích hơn là thực sự hữu ích
- Ý tưởng nếu không ghi lại ngay sẽ quên rất nhanh
- Sự phát minh ra việc viết phát minh ra việc lập luận
- Sự phát minh ra ký hiệu phát minh ra toán học hiện đại
- Không nên đánh giá một quyển sách qua trang bìa, nhưng có thể đánh giá một con người qua tủ sách
- Tinh túy của một cuốn sách chính là mục lục của nó
- Viết cho phép ta nghĩ về sự nghĩ
- Viết làm suy nghĩ không còn là vô hình
- Ta hiểu một đoạn 100 chữ nếu có không quá 3 từ không biết
- Đọc một bài viết sâu làm ta biết mình cần phải làm gì nhiều hơn là đọc một bài viết nông
- Đọc mục lục một cuốn sách thì đơn giản, nhưng có thể truy xuất được điều mình cần và vận dụng nó một cách hiệu quả thì phải đọc cả cuốn sách
- Ta không tận dụng hết được môi trường máy tính khi chỉ bắt chước môi trường giấy
- Những câu trả lời luôn giả định người hỏi hiểu trước một vài khái niệm
- ❓Tình tiết khiến ta cảm thấy vẫn hấp dẫn và có lợi ích dù không hiểu quá nhiều
- Việc rút gọn cả bài thành câu tóm tắt chỉ có tác dụng khi mình hiểu dược những khái niệm quan trọng trong bài
- Đồ thị mạng lưới giúp ta thấy được mẫu hình
- ❓Môi trường nghĩ giúp ta hiểu được những thứ phi tuyến bằng việc tuyến tính hoá nó, còn công nghệ là thứ khiến ta làm được những thứ phi tuyến kể cả khi mình không thoát khỏi sự tuyến tính
- Một hệ thống lịch mà tất cả mọi người trên thế giới dùng được là một hệ thống lịch chỉ có ngày chứ không có tháng hay năm
- Việc dùng game hoá để giải thích có một bất lợi là các công ty làm game tập trung vào việc tạo ra game có tính giải trí hơn là việc giải thích
-
Ngôn ngữ, ngoại ngữ, dịch thuật:
- Dịch thoát giúp người nghe không chướng tai, nhưng làm mất cơ hội để họ thấy sự khác biệt trong cách tư duy ở nguyên ngữ
- Luyện tiếng Anh
- Ta thường nhớ chỗ để của một thứ hơn là tên của nó
- Ta tương tác với thế giới qua cơ thể hàng triệu năm trước khi ngôn ngữ ra đời
- Để dịch một khái niệm, hãy vét cạn các nét nghĩa, các cách dùng, các cách hiểu về nó, rồi tìm những từ chứa đựng được càng nhiều nét nghĩa càng tốt
-
Triết học công nghệ:
- Các công ty công nghệ đang thành công trong việc làm chúng ta nghĩ rằng cuộc sống vốn toàn điều bất tiện
- Khi sử dụng công nghệ, ta không nghĩ là nó sẽ thay đổi bản thân mình
- Khi hành động của một người được tạo bởi thiên kiến, ta thường nói là nó phi lý. Khi một đồ vật được tạo bởi thiên kiến, ta thường bảo rằng nó trung lập
- Mặc dù yếu tố con người luôn ảnh hưởng đến quá trình thu thập dữ liệu, nhưng mong muốn loại bỏ nó ra khỏi dữ liệu để tăng cường tính khách quan vẫn rất mạnh mẽ
- Máy móc càng tốt, ta càng gặp khó khăn khi nó không hoạt động
- Mọi công nghệ đều bắt đầu từ ý tưởng rằng mối quan hệ của ta với thế giới có thể hoặc nên khác đi
- Mọi công nghệ đều bắt đầu từ sự phản tư của con người
- Một dụng cụ có sự lý tính rất rõ ràng
- Triết học công nghệ
- Triết học ngôn ngữ là trung tâm của triết học khoa học máy tính
- Người có lý điều chỉnh bản thân theo thế giới, người vô lý kiên định điều chỉnh thế giới theo bản thân. Vì vậy, mọi tiến bộ đều tùy thuộc vào người vô lý.
- Sự định lượng là cách để ra quyết định mà trông không giống như quyết định
- The wider the user base for the data, the more decontextualized the data needs to be
- Institutional quantification is designed to support procedures that can be executed by fungible employees
- Trong khi khoa học thường đi liền với công nghệ, triết học khoa học thường nói về chân lý, còn triết học công nghệ thường nói về đạo đức