Bỏ qua

Hữu thể học xã hội

Khái niệm::

Xuất phát từ tiếng Hy Lạp logos, lý thuyết + ont, tồn tại, thuật ngữ Latinh ontologia được du nhập ở thế kỷ 17 để phân biệt một nhánh siêu hình học với các nhánh khác, cụ thể là với các nhánh thần học thuần lý, vũ trụ học thuần lý và tâm lý học thuần lý. Christian Wolff (1679–1754, triết gia duy lý nổi tiếng người Đức) ,đã có công lớn trong việc làm cho thuật ngữ này được chấp nhận rộng rãi.

Với tư cách là bộ phận tổng quát của siêu hình học và với tư cách là lý thuyết tổng quát về tồn tại, hữu thể học thường được sử dụng để chỉ siêu hình học như là một toàn bộ. Hữu thể học xử lý các đặc điểm cơ bản của bản thân tồn tại (của tồn tại xét như là tồn tại của Aristotle) và đặt ra các câu hỏi như : “Cái gì tồn tại hay cái gì hiện hữu?”, “Loại sự vật nào hiện hữu một cách căn nguyên nhất?” và “Các loại tồn tại khác nhau quan hệ với nhau như thế nào?”. Nghiên cứu về ý nghĩa của tồn tại bắt đầu với Parmenides và được Aristotle phát triển thêm bằng những bàn luận có hệ thống. Trong thế kỷ này (thế kỷ 20), Heidegger và Quine đã tiếp cận theo những lối hoàn toàn khác nhau đến hữu thể học. Heidegger hỏi đặc điểm nào mà tồn tại phải có nếu ý thức con người là những gì nó đang là. Quine đề xuất câu châm ngôn: “Tồn tại là tồn tại giá trị của một biến buộc” để xác định những gì mà lý thuyết tuyên bố là có. Học thuyết của ông về tính tương đối hữu thể học gợi ý rằng những gì ta có thể coi là tồn tại đều có quan hệ với lý thuyết và ngôn ngữ mà ta áp dụng cho tình huống đó (theo Từ điển triết học phương Tây của Nicholas Bunin và Jiyuan Yu (Blackwell, 2004)

Nhưng hữu thể học xã hội -social ontology- đưa ra những câu hỏi thiết thực hơn. Kiểu như : Sự khác nhau giữa tiền giấy, vàng và tiền số - xét về mặt triết học - là gì? Nếu doanh nghiệp gây hậu quả môi trường thì ai là người chịu trách nhiệm? Người đứng đầu hay chính doanh nghiệp với tư cách pháp nhân? Nhưng làm thế nào để có thể quy trách nhiệm cho một tập thể?.v.v Một mặt, môn này đả động đến những vấn đề thiết thân nhất của đời sống xã hội; chẳng hạn vấn đề định chế, giới, chủng tộc … Mặt khác, các triết gia vẫn còn tranh cãi nhau về những vấn đề căn cơ nhất của nó; chẳng hạn một hiện tượng xã hội phải thoả mãn những đặc tính gì thì mới gọi là một hiện tượng xã hội.

Các câu hỏi:

  • Có thể quy giản về loại tự nhiên?
  • Có bản chất nội tại?
  • Phụ thuộc vào tinh thần?
  • Có thực? Có thực ở đây là có tạo ra hệ quả mang tính vật chất

Khoảng cách về tiền giấy và tờ giấy xa hơn khoảng cách về vàng sjc và vàng ở trong quặng
Loại tự nhiên (natural kinds)
Loại xã hội ko có bản chất nội tại, mà là quan hệ. VD:

  • ko thể định nghĩa nữ giới mà ko có nam giới
  • Người da đen chỉ được xem là người da đen ở nơi này. Nếu đi qua nơi khác thì tính da đen không còn nữa. Tức là tính da đen không di chuyển được

Giới

Có thể quy giản về loại tự nhiên?

Không

Có bản chất nội tại

Không

Phụ thuộc vào tinh thần?

Có thực?

Có. VD: bạo hành giới

Tiền (Searle, 1995)

Có thể quy giản về loại tự nhiên?

Tồn tại trên cơ sở tự nhiên, nhưng không hoàn toàn rút gọn được

Có bản chất nội tại?

Phụ thuộc vào tinh thần?

Phụ thuộc về mặt hữu thể học, độc lập về mặt nhận thức
Phụ thuộc về mặt hữu thể học vì nó phải được chấp nhận về mặt tập thể. Nếu không thì tiền không còn là tiền nữa

Có thực?

Tiền (Searle, 1995) Giới
Có thể quy giản về loại tự nhiên ❌
Có bản chất nội tại?
Phụ thuộc vào tinh thần? Phụ thuộc về mặt hữu thể học, độc lập về mặt nhận thức
Có thực?

Không có ý thức trống rỗng. Nó luôn phải được lấp đầy bằng một cái gì đó

ý nghĩa của môn hữu thể học là không đi vào một
Hữu thể học bàn về cấu trúc phạm trù, chứ không bàn về một nội dung cụ thể của một phạm trù