Hệ hình nghiên cứu
Methodology #1 - Cái gọi là Bản thể luận và nhận thức luận là gì?
-
-:
-
Hữu thể học, bản thể học:
- Bản đồ không phải là vùng đất
- Hữu thể học xã hội
- Bản thể luận (trong hệ thống thông tin) cố gắng tạo ra các ý nghĩa chung cho các biểu tượng
- Hai động lực lớn nhất để xây dựng ontology là để tránh concept drift và hỗ trợ interoperability của hệ
- Một ontology là một specification của một sự khái niệm hóa
- Ontology trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên vốn chỉ là một tập hợp các từ, vốn đã được gọi là glossary
- Ontology nghiên cứu sự hiện hữu nói chung của vạn vật, còn ousiology mới nghiên cứu về cái tạo nên thứ bất biến của sự vật cụ thể. Nhưng có vẻ bây giờ chúng được dùng là một
- All classification systems are the result of political and social processes, which involve decisions about what’s worth remembering and what we can afford to forget
- Các hệ thống phân loại quyết định trước cái gì được nhớ và cái gì được quên
- Có 4 loại phân loại
- Một hệ thống phân loại càng được nhiều người sử dụng thì càng khó thay đổi
- Nếu không có phân loại, sẽ không có hành động
- Phân loại, dán nhãn, khai báo metadata là những cái tên khác nhau cho cùng một thứ
- Sự phân loại không quan tâm tới quần thể, phương pháp nghiên cứu
- Việc phân loại không quan trọng bằng việc chuẩn bị cho sự thay đổi cách phân loại
- Rhizome
- Hoán dụ giúp ta vẽ được những thứ trừu tượng
- Muốn nhìn thấy siêu vật thì cần có nhận thức phân tán và sự liên kết giữa các nhận thức đó
- Mỗi thuộc tính của vật thể tạo nên chiều của nó
- Siêu vật là những vật mà ta khi ta chạm vào những vị trí khác nhau của nó thì không thấy sự liên quan giữa chúng, làm ta nghĩ chúng là những vật khác nhau
- Sử dụng nhiều ẩn dụ khác nhau sẽ cho ta thấy vật thể tốt hơn
- Ta mô phỏng thế giới qua những vật thể
- Ta thường chỉ nghĩ về vật thể khi ta gặp trục trặc với nó
- Vì vật thể thường có số thuộc tính lớn hơn 3, nên ta không dễ biểu diễn dữ liệu thành bản đồ
- Vùng đất thường là siêu vật
- Ý nghĩa của hữu thể học không gắn vào sự đặc thù hoá
-
Nhận thức luận:
- Biểu tượng luôn chỉ về những ý nghĩa vượt ra ngoài bản thân biểu tượng đó. Nó có tính đa nghĩa (multivalent)
- Chú giải ban đầu là để hiểu lời của thượng đế, nhưng sau đó lại biến thành người có góc nhìn của thượng đế
- Diễn giải văn bản không phải là sự đối thoại do nó không phụ thuộc vào việc có mặt của người nói
- Hermes vốn chỉ là người đưa thư chứ không giải thích, diễn giải gì cả
- Khi người quan sát có sự kết nối với nhân vật nào, thì những nhân vật khác sẽ trở thành nền cho nhân vật đó
- Khi người quan sát có sự kết nối với nhân vật nào, thì những nhân vật khác sẽ
- Khi nhà nghiên cứu chú giải văn bản, họ kiến tạo ra đồng tác giả cho mình
- Không giống như diễn ngôn, văn bản có thể dịch chuyển được
- Mỗi xã hội chứa đựng những cách diễn giải của riêng nó. Công việc của nhà nhân học là học cách bước vào những cách diễn giải đó
- Người làm nhân học kết nối với lý thuyết nhiều hơn, còn nhà báo tường thuật sự kiện nhiều hơn
- Người đọc là người chú giải
- Những từ sử dụng trong viết lách điền dã nhân học không thể được coi là một độc thoại
- Sự kiến tạo cuộc đá gà ở Bali thành một văn bản
- Sự kiểm soát của người bản xứ đối với những kiến thức có được trong quá trình thực địa là khá đáng kể, và thậm chí là có tính quyết định
- Thông diễn học bắt nguồn từ việc chú giải kinh thánh
- Tính một chiều của dân học diễn giải nằm ở chỗ chỉ diễn giải văn hóa bản địa chứ không diễn giải văn hóa của nhà nghiên cứu
- Việc đọc là sự gặp gỡ, giao thoa của thế giới của văn bản và thế giới của người đọc
- Văn hoá là một tập hợp các văn bản
- Để có thể diễn giải thì việc tiên quyết là phải văn bản hoá, nghĩa là tách những hành vi, câu nói, niềm tin, lễ nghi, truyền thống, v.v. ra khỏi diễn ngôn
- Histch cho rằng khi đọc cần tránh cảm xúc. Barthe cho rằng cần vận dụng cảm xúc và trí tưởng tượng
- Hiểu là một cuộc đối thoại giữa các chân trời
- Hiện tượng học quan tâm đến cách con người trải nghiệm thế giới. Thông diễn học quan tâm đến cách con người hiểu ý nghĩa của những gì mình trải nghiệm
- Khi nhà nghiên cứu xem mình là người đọc và chú giải văn bản, họ bóc tách các lớp để tạo ra một văn bản mới. Khi họ xem mình là đưa thư, họ kết nối những văn bản để tạo ra văn bản mới
- Thông diễn học không thể đứng ngoài ngôn ngữ
- Thông diễn học vừa là lý thuyết nghiên cứu, vừa là phương pháp luận, vừa là phương pháp nghiên cứu
- Tri thức là sự tương tác giữa chủ thể và đối tượng và mang tính lịch sử
- Trải nghiệm, diễn giải, đối thoại, đa thanh là những mô thức về tính uy quyền
- Tôn giáo không chỉ dừng lại ở bề mặt ngôn từ mà thường phải được diễn giải trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và ngôn ngữ cụ thể
- Uy quyền diễn giải loại bỏ các quá trình đối thoại. Uy quyền đối thoại hoàn toàn che dấu đi tiến trình văn bản hóa
- Văn bản không chỉ nằm trên giấy mà còn nằm ở hành động
- Biểu tượng là hệ quả của sự nội tâm hoá
- Không trực tiếp nói đồ vật được dùng để làm gì, mà mô tả sao cho người đọc tự liên hệ được tới chức năng của nó
- Kể về bản thân cho người khác vừa là sự kết nối những với tổn thương của mình, vừa là một lần tự sát
- Mỗi một đồ vật, hành vi đều là ẩn dụ của một biểu tượng văn hoá
- Phía sau các tình tiết hiển hiện ở bên ngoài tiềm ẩn các ý nghĩa phía sau
- Tình tiết là các sự kiện cá nhân
- Việc phân tích văn hoá không phải là một khoa học thực nghiệm tìm kiếm quy luật, mà là một khoa học lý giải ý nghĩa
- Văn bản là nơi ta đọc ra các ý nghĩa và diễn giải nó
- Văn hoá có liên quan chặt chẽ đến biểu tượng
- Cộng đồng là tác giả của nghiên cứu, nhà nhân học chỉ là người mang thông điệp của cộng đồng đi đối thoại
- Một bài viết là sự tương tác giữa rất nhiều tác giả, dù có thể ta không nhìn thấy điều đó một cách rõ ràng
- Từ chống chủ quan đến liên chủ thể
- ❓Sự khác biệt giữa việc đưa thư và chăm trích dẫn là gì
- ❓Việc quan sát tham dự biến việc diễn giải trở thành mô tả
- Nhận thức luận
-
Phương pháp luận:
- Nghiên cứu định tính có thể dừng khi đã cảm thấy đủ, còn nghiên cứu định lượng vẫn phải làm cho đủ số mẫu
- Nghiên cứu định tính không có khái niệm cỡ mẫu, nhưng có bão hòa thông tin
- Phương pháp luận
- Trong nghiên cứu định tính, câu hỏi thường là mở và có khả năng kiểm chứng thông tin tại chỗ. Trong nghiên cứu định lượng, câu hỏi thường là đóng
- Trong nghiên cứu định tính, việc diễn giải câu trả lời có sự tham gia của người trả lời. Trong nghiên cứu định lượng, việc đó nằm ở người làm nghiên cứu
- Trong nghiên cứu định tính, việc phân tích dữ liệu diễn ra đồng thời với thu thập dữ liệu. Trong nghiên cứu định lượng, việc phân tích phải diễn ra sau
- 4 cấp độ phân tích dữ liệu – mô tả hiện tượng, lý giải nguyên nhân, dự đoán kết quả, đề xuất hành động
- Các loại phân tích
- Các mô hình được mô tả bởi các tham số
- Cái gọi là khoa học dữ liệu đúng ra chỉ là kỹ thuật dữ liệu
- Cứt bò cứt ngựa trong thời đại dữ liệu
- Dữ liệu đến từ sự định lượng của con người chỉ sử dụng thống kê. Dữ liệu từ sự đo lường các đại lượng vật lý dùng cả các loại toán khác
- Giả thiết là tiên đoán về mối quan hệ nhân quả giữa biến độc lập và biến phụ thuộc
- Khoa học dữ liệu tập trung vào mẫu hình, khoa học tính toán tập trung vào các mối quan hệ nhân quả
- Không dễ để lấy mẫu ngẫu nhiên, dù đó là điều kiện tiên quyết cho nghiên cứu định lượng
- Có 4 loại câu hỏi khảo sát
- Khảo sát thường được dùng để kiểm chứng các phát hiện quan trọng có được từ phỏng vấn trên quy mô lớn
- Khảo sát tốt nhất là chỉ có một câu. Người chịu khó trả lời câu hỏi mở thường là người đã quý mến mình sẵn rồi
- Khảo sát định lượng chỉ có tính chính xác tương đối
- Vì câu hỏi nghiên cứu thường là câu hỏi mở, nên ta cần chuyển thành câu hỏi định lượng được
- Chỉ có thể đảm bảo kết quả không thiên kiến khi kết quả đầu vào không thiên kiến
- Dữ liệu lớn không nhất thiết là dữ liệu tốt
- Không giám sát nghĩa là giả định rằng người huấn luyện không có giả định nào
- Máy học dự đoán xem mẫu hình có bao nhiêu khả năng lặp lại trong tương lai
- Rất nhiều thuật toán được sinh ra vì dữ liệu có nhiều chiều. Nếu chỉ có vài chiều thì dùng mắt tốt hơn
- Việc dùng máy học có thể làm ta nghĩ mô hình rất phức tạp mặc dù thực chất nó rất đơn giản
- Một số ghi chép và suy nghĩ về điểm số và dữ liệu định lượng trong giáo dục
- Ngành khoa học dữ liệu còn nhiều thuật ngữ không có sự ổn định về nghĩa
- Nếu người làm dữ liệu định lượng cũng tương tác trực tiếp với khách thể, thì việc dữ liệu định tính bị loại bỏ cũng bị giảm thiệt hại
- 70% thời gian chỉ là để làm sạch dữ liệu
- Các công cụ lắng nghe xã hội có sẵn giống như một ảnh chụp màn hình nhanh về những gì đang diễn ra
- Feature Extraction, Text Representation, Text Extraction, Text Vectorization là những cái tên khác nhau cho cùng một thứ
- Sự định lượng là cách để ra quyết định mà trông không giống như quyết định
- Số lượng mẫu không bằng cách lấy mẫu
- Tiên đoán từ dữ liệu chỉ đúng khi tương lai giống như quá khứ
- Việc chọn ai hỏi bị ảnh hưởng bởi chủ quan của điều tra viên
- Định lượng
- ❓Các dự án giáo dục đo lường mức độ thành công của mình thế nào
- Định lượng và định tính loại trừ nhau về mặt khái niệm, nhưng lại bổ sung cho nhau
- Dữ liệu nhỏ cũng có tính dự báo xu hướng giống như dữ liệu lớn
- Dân tộc học là nhân học văn hoá
- Dấn thân, quan sát và ghi chép là những chỉ báo cho thấy mức độ hoà nhập
- Hãy cài cắm các chi tiết
- Nhà nghiên cứu điền dã không thể và không nên cố tỏ ra chỉ là con ruồi đậu trên bức tường
- Nhân học cho ta cái nhìn sơ lược về những khả thể khác của con người
- Nhân học chỉ chú trọng đến việc nói rằng bạn có thể khác biệt, rằng bạn còn có thể là người khác
- Nhân học là triết học trong xã hội
- Nhân học
- Nhật ký điền dã
- Quan điểm của các cá nhân
- Tổng hợp thông tin
- Cho độc giả xem, không kể lại
- Cái quan trọng của câu chuyện là tinh thần, thông điệp và sự kiện. Còn ngôn từ, cách biểu đạt chỉ là thứ cấp
- Câu chuyện cuộc đời có khả năng bị cảm xúc của nhân vật chi phối câu chuyện
- Kết nối dòng chảy cuộc đời của nhân vật với quãng đường xã hội
- Một người trung niên kể về thời họ 6 tuổi khác với đứa bé 6 tuổi đó kể về mình
- Những đau buồn của nhân vật tạo ra tình tiết
- Niên biểu là để lên kế hoạch và nhớ các từ khoá quan trọng, còn khi viết chuyện thì viết theo từ khoá
- Ta có thể hư cấu nội tâm nhân vật dựa trên dữ liệu
- Việc chọn chủ đề phụ thuộc vào niên biểu và thông điệp
- Việc hỏi quan điểm có thể gặp việc tránh né, hoặc câu trả lời bị theo tư duy của họ, hoặc không tạo đủ chất liệu cho việc kể chuyện
- Điểm nhìn ngôi thứ nhất không hoá thân được vào các không gian, nhưng suy tư được vào chính thế giới nội tâm của mình
- ❓Mình có nhất thiết phải không thể hiện quan điểm của mình về nhân vật không
- ❓Ngôi thứ ba thực ra vẫn chỉ là ngôi thứ nhất mà thôi
- ❓Nếu đã xuất bản rồi mà nhân vật muốn rút lại thì làm sao
- Đạo đức của mỗi nước về báo chí là khác nhau
- ❓autoethnography thì có quyền nói về trải nghiệm của mình. Khi tự nói về trải nghiệm của bản thân thì là khách quan hay chủ quan
- ❓Bảo vệ sự tò mò. Đúng phương pháp thì được miễn tội
- ❓Các hội đồng đạo đức khác nhau thì có mâu thuẫn với nhau không
- ❓Khi nào thì một người sẽ cởi mở và thoải mái nói về những thứ họ không muốn nói
- ❓Khi đóng vai để tham gia vào hệ thống, để trở thành một phần của cộng đồng, thì ko có sự đồng thuận trực tiếp cũng được
- ❓Đóng vai để được tham gia vào hệ thống mà những người khác chỉ nghĩ rằng mình muốn làm thì là một dạng của quan sát tham dự
- ❓Nhân văn chỉ quan tâm đến việc lưu trữ, hiểu dữ liệu và tạo ra câu chuyện hay
- Chỉnh link distance nhỏ nhất và link force lớn nhất để thấy rõ từng cụm nút
- Lý thuyết đồ thị
- Có những thứ mà kể cả phỏng vấn cũng không dự đoán được
- Khi phỏng vấn hãy hỏi cả về hành vi, đừng chỉ hỏi về lý do họ làm điều đó
- Người chia sẻ luôn định vị nhà nghiên cứu là ai để quyết định sẽ nói cái gì
- Người tham gia phỏng vấn nhóm cần có đặc điểm tương đồng để mọi người cảm thấy tự tin, thoải mái
- Nơi cuộc phỏng vấn diễn ra định hình tính chất của lời nói
- Nếu không chọn phương pháp quan sát tham dự thì không đòi hỏi nghiên cứu viên phải sắm vai, nhập cuộc
- Phần lớn các câu hỏi nghiên cứu không thể sử dụng để hỏi trực tiếp
- Phỏng vấn phi cấu trúc hữu ích khi nghiên cứu viên có đủ thời gian phỏng vấn nhiều lần, ở nhiều hoàn cảnh khác nhau, và khi chủ đề nhạy cảm
- Phỏng vấn
- Tìm hiểu vào bối cảnh, không chỉ hành vi đơn lẻ
- Việc người chia sẻ nói những điều khác nhau trong các bối cảnh khác nhau không có nghĩa là họ nói dối, mà là do sự phức tạp và tính năng động của dữ liệu
- Việc phỏng vấn làm ta mệt và muốn nghỉ ngơi, nhưng ta vẫn phải tiếp tục làm
- Đối thoại thay vì phỏng vấn
- ❓Câu hỏi khiến cho đáp viên muốn nói dối
- ❓Có nên phỏng vấn một người nhiều lần để vét cạn suy nghĩ của họ về các giả thiết của mình
- ❓Có nên yêu cầu người tham gia phỏng vấn phải đọc trước cái gì không
- ❓Có nên đưa câu hỏi trước cho người tham gia phỏng vấn đọc trước không. Có nên cho họ coi kết quả ghi chú của mình không
- ❓Làm sao để cho họ tiếp tục nói hết ý của mình khi mà họ không có nhiều thời gian cho mình, và mình cũng không có nhiều tiền để trả họ
- Hoạt động trải nghiệm là việc tận dụng những gợi ý manh mối, dấu vết, cử chỉ, và cảm quan trước khi phát triển những diễn giải ổn định
- Quan sát tham dự cho nhà nghiên cứu uy quyền về trải nghiệm
- Quan sát tham dự không phải là khai thác thông tin
- Quan sát tham dự là sự kết hợp giữa trải nghiệm cá nhân với cường độ cao và phân tích khoa học
- Quan sát tham dự đời sống xã hội chính là một quá trình thay đổi toàn bộ con người mình để trở thành thành viên của cộng đồng
- Sự sáng tạo mang tính trải nghiệm là một sản phẩm mang tính chủ quan, chứ không mang tính liên chủ thể hay dựa trên sự đối thoại
- ❓Nhà nghiên cứu khi điền dã thì cũng đã có một mục tiêu nghiên cứu nào đó rồi. Nếu không phải khai thác thông tin thì sẽ không hoàn thành công việc được
- ❓Quan sát tham dự có yêu cầu họ tập trung nói về một chủ đề nào đó không
- Thao tác giải huyền thoại bóc tách lớp vỏ huyền thoại (vốn thuộc về thế giới quan cổ đại) để tìm ra thông điệp hiện sinh cốt lõi bên trong
- Topic modelling trong NLP dùng cho máy và cần tập dữ liệu lớn. Còn thematic analysis trong nhân học thì dành cho người, nhấn mạnh vào yếu tố thị giác
- Các dự án, công cụ, tài nguyên cho nhân văn số
- Bản chất của mô hình chủ đề là tô màu cho văn bản và từ
- Mô hình chủ đề rất hữu dụng cho việc diễn giải
- Ngoài việc sử dụng mô hình chủ đề và tạo cơ sở dữ liệu, các dự án nhân văn số dường như không sử dụng các lĩnh vực khác của công nghệ thông tin
- Nhân văn số sử dụng mô hình chủ đề rất nhiều
- Mạng từ
- Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP)
- Chỉ cần ghi những thứ để mình nhớ, và để người khác nhặt được cũng không hiểu gì
- Các bước thực hiện điền dã
- Hãy tham gia như một phần của cộng đồng chứ không phải thúc đẩy cộng đồng
- Muốn cấu trúc hoá bối cảnh thì cần phải có tiêu điểm
- Nhà nghiên cứu luôn trong tâm thế có thể sẽ rời đi. Người trong cộng đồng cần biết thời điểm mình sẽ rời đi
- Nếu không tuân thủ việc không tác động dù chỉ là lời khuyên, thì cái kết quả nghiên cứu cũng có thể là cái mà mình tạo ra
- Quá trình nghiên cứu nói chung là một sự thương thảo diễn ra liên tục
- Quá trình điền dã từ đầu đến cuối luôn bị chi phối bởi việc viết lách
- Quá tập trung vào tình tiết mà bỏ qua bối cảnh thì sẽ thành góc nhìn thượng đế
- Nhật ký điền dã
- Tổng hợp thông tin
- Đề cương quan sát
- Trình thuật cuộc đời, câu chuyện cuộc đời, tiểu sử là giống nhau
- ❓Có đưa ghi chú của mình cho người mình nghiên cứu xem
- ❓Khi nào thì họ sẽ nói về những thứ họ thấy xấu hổ hoặc tội lỗi
- ❓Môi trường đô thị thì cũng không có điều kiện để làm chung với họ được
- ❓Một vài ví dụ hoặc nghiên cứu về sự ra quyết định can thiệp trong khi nghiên cứu
- ❓Nghe những gì họ nói thì chỉ là một chiều
- ❓Người ta ngại không muốn từ chối thì mình có tiến tới ko
- ❓Nếu họ bận mình chỉ có thể hẹn họ ra cà phê thì thời gian họ có thể dành cho mình cũng chỉ có thể là 1, 2 tiếng. Như vậy thì cũng đâu khác gì phỏng vấn
- ❓Nếu trước khi xin làm nghiên cứu mình họ đã có sự không thoải mái với mình rồi thì sao
- ❓Phong cách góc nhìn thượng đế phù hợp cho những ai có cùng cảm nhận mà chưa kết nối được các tình tiết lại với nhau
- ❓Phong cách viết từ góc nhìn thượng đế phù hợp cho những ai đang đi tìm sự đồng cảm
- ❓Quá trình xây dựng sự tin tưởng như thế nào, khi mình không có cơ hội để làm giống như họ
- ❓Sau khi nghiên cứu xong thì giúp đỡ, tác động cũng được mà
- ❓Trường hợp va chạm thói quen, văn hoá, lối sống mà mình không biết nhưng cũng đủ gây ra sự khó chịu ở họ thì sao
- ❓Để một quan sát có chất lượng thì cần bao nhiêu thời gian ở cùng cộng đồng
- Định tính là dựa vào câu chuyện
- Định tính